Shoshin — yeni başlayan zihnin anlamı nedir

«Shoshin» ne anlama gelir

Shoshin — deneyimin bakmayı engellemediği bir tutumdur. Yeni başlayanın hazır cevapları yoktur: «böyle yapılmaz» bilmez ve bu yüzden ustaların çoktan görmeyi bıraktığı şeyleri fark eder. Kelime 初 «ilk, başlangıç» ve 心 «kalp-zihin» karakterlerinden oluşur ve günlük Japoncada daha çok «başlangıçtaki niyet» anlamına gelir — kişinin bir zamanlar bir işe koyulma sebebi. Buradan türeyen 初心者 (shoshinsha) — «yeni başlayan», tamamen gündelik bir kelimedir: öğrenci arabasının çıkartmasına ve herhangi bir kılavuzun yeni başlayanlar bölümüne böyle yazılır.

«Yeni başlayan zihni» çevirisinde ne kaybolur

«Yeni başlayan zihni» İngilizce beginner's mind ifadesinin çevirisidir ve yanıltıcıdır: Türkçede «deneyimsizlik», yani bir eksiklik gibi kulağa gelir. Japoncada 初心 hiçbir anlamıyla eksiklik değildir. Zeami'de daha çok «hiçbir şey bilmediğin zamanki halini hatırlamak», Suzuki'de ise «olanakların az değil çok olduğu zihin» anlamına gelir. Daha doğru bir karşılık «öğrenilmemiş bakış» olurdu. Gündelik kullanımda ise 初心 genellikle «başlangıçtaki niyet» olarak çevrilir: «shoshin'e dönmek» başlarkenki amacı hatırlamak demektir.

心 karakteri — aynı zamanda zihin olan kalp

心 — значение: kalp, zihin, ruh — онъёми: シン — кунъёми: こころ、-ごころ — 4 штрих(ов). 心 (shin, kokoro) — «kalp, zihin, ruh». Odacıklı kalp kasının piktogramı: dört çizgiden üçü nokta-çiziktir. Japoncanın durumlarla ilgili sözcük dağarcığında en sık rastlanan karakterlerden biri.

Neden 心 hem «zihin» hem «kalp» hem de «niyet»tir

Avrupa dillerinde akıl ve duygu ayrı kelimelerle ifade edilir; Japoncada (ve Çincede) ise tek bir 心 karakteriyle karşılanır. Bu yüzden 初心 hem «başlangıç zihni», hem «ilk kalp», hem de «başlangıçtaki niyet» olarak doğru şekilde çevrilebilir — üç anlam da karakterde aynı anda mevcuttur ve aralarından seçim yapmak Japonun değil çevirmenin işidir. İkinci karakter 初, 衤 «giysi» ve 刀 «bıçak»tan oluşur: kumaşı kesmek — yani bir şeyin başladığı ilk kesiği yapmak. 初 bizim yazı alıştırmaları setimizde yer almaz, bu yüzden burada yalnızca incelenebilir; yazma alıştırması ise 心 ile yapılır.

心 karakterini kılavuz çizgiler boyunca yazın: kancanın etrafındaki üç çizik — göründüğünden daha zor yazılan bir karakter.

İki kaynak: Zeami ve Suzuki Shunryu

初心忘るべからず formülü Zeami Motokiyo'ya (yaklaşık 1363–1443) aittir — No tiyatrosu aktörü, oyun yazarı ve kuramcısı. «Kakyō» («Çiçeğin Aynası», 1424) adlı incelemesinde bunu ayrıntılı olarak ele alır. Aktörün birkaç «başlangıç zihni» vardır: gençlikteki; ustalığın her yeni aşamasında ortaya çıkan; ve yaşlılıkta gereken. Bunlardan herhangi birini unutmak durmak demektir. Zeami'de söz konusu olan ruhsal bir pratik değil, aksi halde bir kez bulduğu üslupta donup kalacak olan icracının mesleki gelişimidir.

• Zeami, 15. yüzyıl: «başlangıç zihni» aktörün çalışma ilkesidir. Nereye ilerleyeceğini görmek için ne kadar acemi olduğunu unutmamak.
• Zen-Budist çizgi: shoshin, sabit fikirlerin yokluğu olarak — mushin, «zihin-olmayan» kavramıyla akrabadır ve Zeami ile doğrudan bir bağlantısı yoktur.
• Suzuki Shunryu (1904–1971), Soto okulu rahibi, 1959'da San Francisco'ya geldi. «Zen Zihni, Başlangıç Zihni» onun sohbetlerinden derlendi ve 1970'te, hayatının sonlarına doğru yayımlandı.
• Kitabın ilk cümlesi — «yeni başlayanın zihninde olanaklar çoktur, uzmanın zihninde azdır» — Batılı okurun bildiği shoshin'dir.
• Suzuki'yi okuyan Steve Jobs, kavramın ürün endüstrisi sözlüğüne girmesine yardımcı oldu — oradan da «shoshin ilkesi» olarak web'e yayıldı.

Japonya'da shoshin'den ne kaldı, Batı ne ekledi

Bir Japon için 初心 her şeyden önce gündelik bir kelimedir: «shoshin ni kaeru», başlangıçtaki niyete dönmek, der mezuniyet toplantısındaki mezun ve şirketteki onuncu yılındaki çalışan. Zeami'nin sözü bir okul çocuğu tarafından felsefe değil atasözü olarak bilinir. Batı çizgisi shoshin'den bir yöntem yaptı: düşünmeyi açmak için bilinçli olarak yeni başlayanın konumunu almak. Bu işleyen bir tekniktir, ancak tamamen Zen geleneğine atfetmek doğru olmaz — Suzuki'de söz konusu olan oturma pratiğidir, toplantıdaki yaratıcılık değil.

Shoshin günlük işte nerede işe yarar

• Yılda bir kez ilk günün egzersizini yapan usta — kendo ve kaligrafide standart bir uygulamadır: temel hareket, biriken fazlalıkları kontrol eder.
• Sistemi yeni birine anlatan ve anlatının ortasında çözümlerin yarısının çoktan sebepsiz kaldığını fark eden geliştirici.
• Tanıdık bir metni ilk kez görüyormuş gibi okuyan çevirmen: böylece yalnızca cevabı zaten bilenlere «anlaşılır» gelen yerler bulunur.
• Japon gündelik hayatında shoshin'e dönüş: «bu mesleğe neden girdim ki» — kriz anında değil, planlı olarak sorulan bir soru.

Shoshin hakkında boşuna anlatılanlar

• «Shoshin kadim bir Zen öğretisidir». 初心 kavramı eskidir, ancak yeni başlayan zihniyle ilgili bilinen formül 1970 tarihli, Amerikalılar için verilen derslerden derlenmiş bir kitaptan gelir. Zeami beş yüz yıl daha eskidir, ama o tiyatrodan söz ediyordu.
• «Bu saf olmak demektir». Tam tersi: Zeami'de shoshin yalnızca yolu çoktan yürümüş ve başlangıcını hatırlayan kişi için mümkündür. Yeni başlayan fiilen shoshin'e sahip değildir — o sadece yeni başlayandır.
• «Shoshin ve mushin aynı şeydir». Mushin (無心) — «zihin-olmayan», eylem anında düşünmenin yokluğu, budo ve Zen terimidir. Shoshin ise kişinin kendi deneyimiyle ilişkisiyle ilgilidir. Kesişirler ama örtüşmezler.
• «Her şeye taze bir bakışla bakmaya karar vermek yeterlidir». Japonca kullanımda shoshin, yıllardır yapılan bir işe bağlıdır. Bu arka plan olmadan «taze bakış» sadece konuyu bilmemektir ve hiçbir şey açığa çıkarmaz.

Sık sorulan sorular

«Shoshin» ne anlama gelir?

Shoshin — «başlangıç zihni»: kişinin henüz nasıl olması gerektiğini öğrenmediği ve bu yüzden nesneyi bir bütün olarak gördüğü bakış. Günlük Japoncada başlangıçtaki niyet, kişinin bir zamanlar bir işe koyulma sebebi.

«Shoshin» kanjiyle nasıl yazılır?

初心, okunuşu しょしん. İlk karakter 初 — «ilk, başlangıç», ikincisi 心 — «kalp, zihin, ruh». Aynı kelimeden 初心者 (shoshinsha) — «yeni başlayan», tamamen gündelik bir acemi tanımı türemiştir.

Shoshin ilkesini ilk kim formüle etti?

No tiyatrosu aktörü ve kuramcısı Zeami Motokiyo, 15. yüzyıl incelemelerinde: 初心忘るべからず — «başlangıç zihnini unutma». Onun sözü ruhsal bir pratikten değil, icracının mesleki gelişiminden bahseder.

«Zen Zihni, Başlangıç Zihni» kitabının konuyla ilgisi nedir?

Kavram tüm dünyada bu kitap sayesinde tanındı. Kitap, San Francisco'da çalışan Soto okulu rahibi Suzuki Shunryu'nun sohbetlerinden derlendi ve 1970'te yayımlandı. Bu, Zeami'den ayrı bir çizgidir, ancak ruhları akrabadır.

Shoshin'in yeni başlayanın deneyimsizliğinden farkı nedir?

Deneyimi varsaymasıdır. Shoshin, ustanın sanki hâlâ usta değilmiş gibi bakma becerisidir. Gerçek yeni başlayanın seçeneği yoktur, bu yüzden onun durumu shoshin sayılmaz — o sadece bilmemektir.

Japonca «ben yeni başlayanım» nasıl denir?

«Watashi wa shoshinsha desu» — 私は初心者です. 初心者 kelimesi nötrdür ve her yerde kullanılır: spor kulübünde, dil okulunda, acemi sürücü çıkartmasında. Bunun için özür dilemeye gerek yoktur.

Kaynaklar

• Sotozen.com — Soto-Zen okulunun resmi sitesi
• No Tiyatrosu Derneği (Nogaku Kyokai)
• Kotobank — Japonca ansiklopedik sözlükler
• Kotobank: 初心