Yari — Japon mızrağı: neden kılıç yerine ashigaru savaşçıları bununla savaştı

Düz bıçak mı haç mı: yari nelerden oluşur

Yari'nin ucu, tıpkı bir kılıç bıçağı gibi — aynı çelikle ve aynı su verme tekniğiyle — dövülür ve ardından sap kısmından uzun ahşap bir sırığa geçirilir. En yaygın uç tipi olan su-yari (素槍), saplamak için basit düz bir bıçaktır. Jumonji-yari'de (十文字槍) ana sivri ucun yanlarından haç biçiminde iki kısa bıçak çıkar: bunlarla sadece saplamak değil, bir atlıyı yakalayıp atından çekmek de mümkündü. Yandan orak biçimli bıçakları olan mızraklara kama-yari (鎌槍), tek böyle bıçağı olan varyanta ise katakama-yari (片鎌槍) denir.

Sırık ahşaptan yapılır, sağlamlık için sıklıkla metal halkalarla desteklenirdi — ve piyadenin yakın dövüşünün sonucunu tam da bu sırığın uzunluğu belirlerdi. Sengoku'nun başlarında standart, yaklaşık 2,5 ken, yani yaklaşık 4,5 metre uzunluğunda bir mızrak sayılırdı. Oda Nobunaga, ashigaru askerlerini 3–3,5 ken, yaklaşık 5,4–6,3 metre uzunluğunda mızraklarla silahlandırdı — böyle bir düzenle tek başına eskrim yapmak zordu, ama sık bir uç duvarı hem süvarileri hem de kılıçlı piyadeleri uzakta tutuyordu.

Uzun mızrak neden yakın dövüşte kısa kılıcı yener

Kılıç, kol mesafesinde etkilidir; mızrak çiti ise düşmanı bu mesafeye hiç yaklaştırmazdı. Yari taşıyan ashigaru'nun ince eskrim tekniğine neredeyse hiç ihtiyacı yoktu: düzen aynı anda saplardı ve sıradan bir insana safta mızrak tutmayı öğretmek, kılıçta olduğu gibi yıllar değil, haftalar alırdı.

Mızrak naginata'yı ne zaman geçti ve kitlesel piyadenin silahı oldu

Sengoku'dan önce savaş alanında ağır piyade daha çok naginata'ya — geniş bir savuruşla kesilen saplı bıçağa — dayanırdı. Yari, naginata'yı 15.–16. yüzyıllarda geriletti; çünkü savaşlar artık seçkin atlı birliklerle değil, devasa yaya ordularla yapılıyordu: sık düzende saplayan bir mızrak, savurmak için geniş alan gerektiren kesici silahtan daha etkilidir. Basit su-yari uçlarının seri üretimi ve ashigaru'ya mızrak düzeni eğitimi, naginata'lı eskrimciler yetiştirmekten daha hızlı ve daha ucuz çıktı.

1583'te Shizugatake'te ne oldu

1583'te Shizugatake Savaşı'nda Toyotomi Hideyoshi'nin genç komutanları, Shibata Katsuie'nin ordusuyla göğüs göğüse çarpışmada tam da mızrakla öne çıktılar. Aralarında Kato Kiyomasa ve Fukushima Masanori'nin de bulunduğu bu yedi kişi, sonradan "Shizugatake'nin yedi mızrağı" olarak anıldı; gerçi bazı listelerde öne çıkanların sayısı dokuza kadar çıkar.

Japonya'nın üç ünlü mızrağı ve Hozoin-ryu mızrak dövüşü okulu

"Göğün altındaki üç büyük mızrak" (天下三名槍), her biri sahibi veya efsanesi sayesinde ünlenmiş üç tarihi yari'den oluşan onursal bir listedir. Tonbogiri, komutan Honda Tadakatsu'ya aitti ve rivayete göre, ucuna konan bir yusufçuk ikiye bölündükten sonra bu adı aldı. Otegine, Shimosa vilayetindeki Yuki Kalesi'ni yöneten Yuki boyunda saklanırdı ve kınının pirinç dövmek için kullanılan tokmak benzerliğinden dolayı bu adı almıştı. Nihongo başlangıçta imparatorluk sarayına aitti, sonra Toyotomi Hideyoshi'den Fukushima Masanori'ye geçti ve daha sonra ünlü bir içki yarışmasında Kuroda hanesinin vasalına geçti.

Sojutsu sanatı ve haç mızrağı icat eden keşiş

Mızrak kullanma sanatına sojutsu (槍術) denir. En büyük ve en ünlü okul olan Hozoin-ryu'yu 16. yüzyılda Nara'daki Kofuku-ji'ye bağlı Hozoin tapınağından keşiş In'ei kurdu: rivayete göre haç biçimli uç fikrini ona Sarusawa göletindeki hilal yansıması ilham etmişti. Böyle bir mızrakla aynı hareketle hem saplanabildiği, hem kesilebildiği, hem de düşmanın yakalanabildiği kabul edilir.

槍 ve 突: mızrak ve varoluş sebebi olan saplama

"Yari" sözcüğünün kendine ait bir işareti vardır: 槍, やり diye okunur. Ama konu için başka bir kanji daha önemlidir — 突: "saplamak, itmek" anlamına gelir ve nesnenin kendisini değil, mızrağın var olma sebebi olan ana eylemi, ileri doğru keskin saplamayı anlatır. Bu işaret bileşik sözcüklerde トツ, kendi Japonca "saplamak" fiilinde ise つ(く) diye okunur.

突 — значение: saplamak, itmek, ani, hücum — онъёми: トツ、カ — кунъёми: つ.く — 8 штрих(ов). 突 — "saplamak, itmek": aynı işaret 突く (tsuku, "saplamak") ve 突撃 (totsugeki, "hücum, saldırı") içinde de bulunur. Saplama darbesi, mızrağın temel işidir.

"İlk mızrak" ne demek — 一番槍

一番槍 (ichiban-yari), "ilk mızrak", belirli bir savaşta tüm ordudan ilk kez mızrakla göğüs göğüse çarpışmaya giren savaşçıya verilen onursal bir addır. Bu sadece çeviklik değil, aynı zamanda büyük bir riskti: en yoğun düşman direnci ilk girene düşerdi, ama buna karşılık şöhret ve komutandan alınan ödül de o ölçüde büyük olurdu. Shizugatake Savaşı'nda Fukushima Masanori, tam da "ilk mızrak" sayesinde Toyotomi Hideyoshi'den cömert bir toprak bağışı aldı.

突 işaretini kılavuz çizgiler boyunca yazın — yari'nin ana hareketini anlatan "saplamak" işareti.

Sık sorulan sorular

Yari nedir?

Yari (槍), uzun bir ahşap sap üzerinde düz veya haç biçimli çelik uçlu bir Japon mızrağıdır. Sengoku döneminde piyadenin ana silahıydı: ashigaru yari'yi sık düzende tutardı ve böyle bir saplama mızrakları düzeni hem süvarileri hem de kılıçlı piyadeleri durdururdu.

Yari'nin naginata'dan farkı nedir?

Yari'nin ucu çoğunlukla düz veya haç biçimlidir ve saplama işi görür; naginata'nınki ise uzun saplı bir kılıç gibi geniş kesici darbeler için kavisli tek kenarlı bir bıçaktır. Yari üretimde daha ucuz ve kitlesel piyade için öğrenmesi daha kolaydır, bu yüzden zamanla naginata'yı orduların ana silahı olarak geriletti.

Ashigaru'nun mızrağı ne kadar uzundu?

Sengoku döneminin başlarında standart, yaklaşık 2,5 ken, yani yaklaşık 4,5 metre uzunluğunda bir mızrak sayılırdı. Oda Nobunaga, ashigaru askerlerini daha da uzun mızraklarla — 3–3,5 ken, yaklaşık 5,4–6,3 metre — silahlandırdı ve bu sırıkların sık düzeni, düşmanı kılıç darbesi için yaklaştırmadan uzakta tutuyordu.

Hangi mızraklara üç büyük mızrak denir?

"Göğün altındaki üç büyük mızrak": komutan Honda Tadakatsu'nun Tonbogiri'si, Yuki boyunun Otegine'si ve imparatorluk sarayından önce Fukushima Masanori'ye, ardından ünlü bir içki yarışmasında Kuroda hanesinin vasalına geçen Nihongo. Üçü de gerçek tarihi mızraklardır; Otegine 1945'te Tokyo'nun bombalanması sırasında yok olmuştur.

Mızrak neden Sengoku'nun ana silahı oldu?

Sık düzende mızrakla, kılıç veya naginata'da olduğu gibi yıllar değil, haftalar süren bir eğitimden sonra etkili savaşılabilirdi — Sengoku orduları ise öncelikle sıradan köylü ashigaru'lardan toplanıyordu. Ayrıca yari'nin ucu, sıradan bir bıçak kadar basit dövülüyordu; bu da piyadenin kitlesel silahlandırılmasını fiyat açısından erişilebilir kılıyordu.

"Yari" Japonca nasıl yazılır?

Yari, 槍 işaretiyle yazılır ve やり diye okunur. Aynı kanji 竹槍 (takeyari) — el yapımı bambu mızrak — sözcüğünde de geçer. Mızrağın var olma sebebi olan saplama hareketini ise 突 — "saplamak" — işareti aktarır.

Kaynaklar

• Kotobank: 賤ヶ岳の七本槍
• Kotobank: 宝蔵院流
• Japonca Wikipedia: 天下三名槍
• Tokyo Ulusal Müzesi: Japon silahları koleksiyonu
• Kotobank: 槍