Yapon fe'llari: tuslanish va uch guruh
Yapon fe'llari uch guruhga bo'linadi: 1-guruh (godan, masalan のむ nomu — ichmoq), 2-guruh (ichidan, masalan たべる taberu — yemoq) va ikkita noto'g'ri fe'l — する (suru — qilmoq) va くる (kuru — kelmoq). Ular shaxsga qarab emas, oxiriga qarab tuslanadi: bitta shakl «men», «sen» va «ular» uchun mos keladi. Japanese Zen'da fe'llar grammatika qo'llanmasi va viktorinalarda tahlil qilinadi.
Rus fe'li har bir shaxsga qarab o'zgaradi: «idу, idеsh', idеt». Yapon tili esa befarq — 行く hamma yuradiganlar uchun bir xil. Shaxs emas, balki zamon, xushmuomalalik va mayl o'zgaradi. Uch guruh tuslanishni eslab qol — va har qanday fe'l bashorat qilinadigan bo'ladi.
Yapon tilida nechta fe'l guruhi bor?
Uchta. Guruhga qarab fe'l barcha shakllarda oxirini qanday o'zgartirishi bog'liq, shuning uchun uni aniqlash — birinchi ko'nikma.
| Guruh | Qanday aniqlash mumkin | Misol | Xushmuomala ます-shakli |
|---|---|---|---|
| 1-guruh (godan) | -ru bilan tugamaydi yoki -ru a/u/o dan keyin | のむ (ichmoq) | のみます |
| 2-guruh (ichidan) | -ru i/e dan keyin | たべる (yemoq) | たべます |
| Noto'g'ri fe'llar | ularning faqat ikkitasi | する / くる | します / きます |
Asosiy shakllar qanday hosil qilinadi?
- Lug'at shakli (-u bilan tugaydi) — fe'l lug'atda shunday beriladi: たべる, のむ.
- Xushmuomala ます-shakli — neytral nutq uchun: たべます, のみます.
- て-shakli — bog'lovchi, iltimos va davomli harakat uchun: たべて, のんで.
- O'tgan zamon (た-shakli): たべた, のんだ.
- Inkor: たべない, のまない.
Fe'l guruhini qanday aniqlash mumkin
Lug'at shaklining oxiriga qaraladi: -iru yoki -eru bilan tugasa va oldingi unli bo'lsa — odatda ikkinchi guruh (食べる), qolganlari -u bilan tugasa — birinchi guruh (飲む). Uchinchi guruh ikkita fe'ldan iborat: する va 来る, ularning shakllari shunchaki yod olinadi.
O'zingizni viktorinada sinab ko'ring
Mini-viktorina: fe'l guruhini va shaklini aniqlang.
Fe'llar bilan tez-tez uchraydigan xatolar
- 2-guruhni 1-guruh bilan aralashtirish: -ru chalg'itishi mumkin (oldidagi unliga qarang).
- Fe'lni rus tilidagi kabi shaxslarga qarab tuslash — buni qilish shart emas.
- Fe'l har doim gap oxirida turishini unutish.
- Shakllarni ro'yxat bo'yicha emas, balki boshqa so'zlar bilan jonli misollarda o'rganish.
Asosiy suhbat uchun qancha fe'l kerak
O'ttiz-qirq fe'l deyarli barcha kundalik vaziyatlarni qamrab oladi: yemoq, ichmoq, bormoq, qilmoq, ko'rmoq, gapirmoq, sotib olmoq. Ular turli shakllarda mashq qilinadi, ro'yxat kengaytirilmaydi — bu lug'at shaklidagi yuzta fe'ldan ko'ra tezroq nutq beradi.
Tez-tez so'raladigan savollar
- Yapon fe'lining guruhini qanday aniqlash mumkin?
- Lug'at shaklining oxiriga qarang. -ru «i» yoki «e» tovushlaridan keyin — odatda 2-guruh (ichidan). Qolganlari -u bilan, shuningdek -ru «a/u/o» dan keyin — 1-guruh (godan). Istisnolar する va くる — noto'g'ri fe'llar.
- Yapon fe'llari shaxslarga qarab o'zgaradimi?
- Yo'q. Bitta shakl «men», «sen», «u» va «ular» uchun mos keladi. Fe'l zamon, xushmuomalalik va maylga qarab o'zgaradi, lekin shaxs va songa qarab emas.
- Boshlash uchun qancha fe'l bilish kerak?
- N5 darajasi uchun 80–100 ta asosiy fe'l (yemoq, ichmoq, bormoq, qilmoq, ko'rmoq va h.k.) yetarli. Bu oddiy kundalik iboralar uchun yetadi.
- て-shakli nima va u nima uchun kerak?
- Bu fe'lning bog'lovchi shakli: iltimoslar (〜てください), davomli harakat (〜ている) va harakatlar bog'lamasi uchun kerak. Uning hosil bo'lishi guruhga bog'liq — bu alohida muhim mavzu.
Yangilangan: 2026-06-25