Момоти Тамба — Иганың «үш үйінің» бірінің басшысы
Момоти Тамба — XVI ғасырдың соңындағы жауынгер, оны Хаттори мен Фудзибаясимен қатар Ига провинциясының «үш жоғарғы үйінің» (上忍三家) бірі деп атайды. 1581 жылы ол Иганың соңғы бекінісі — Касивара қамалын қорғады, ал оның шынайы өмірбаяны кейінгі аңыздан ажыратылмайды — тіпті оны жиі «Момоти Сандаю» деген есіммен есте қалдырған.
Момоти Тамба туралы нақты білетінінен көп айтылады: оның өмірі туралы құжаттар — ескі күнделіктердегі санаулы жолдар, қалғаны әлдеқайда кейінгі әскери шежірелер мен театрдан алынған. Дереккөздер нені растайтынын, оның Ода Нобунагамен соғыста не істегенін және болашақ қарақшы Исикава Гоэмонды оқытты деген аңыз қайдан шыққанын қарастырайық.
Момоти Тамба: құжаттан да, аңыздан да белгілі жауынгер
Момоти Тамба есімі алғаш рет Кофуку-дзи монастырының монахтары жүргізген «Тамон-ин никки» күнделігінде кездеседі: 1579 жылғы жазба оны Ямато провинциясындағы осы монастырь иелігінің жер басқарушысы деп атайды. Момоти әулеті Ига мен Ямато шекарасындағы жерден шыққан және Сэнгоку дәуірінде сонда жергілікті жер иесі болды. Тамбаны дәстүрлі түрде Хаттори мен Фудзибаясимен қатар Ига провинциясының «үш жоғарғы үйіне» (上忍三家) жатқызады. Бірақ үш үйге бөлудің өзі оның өмірінен әлдеқайда кейінгі дереккөздерде кездеседі және оның қашан қалыптасқаны нақты белгісіз.
Ол туралы нақты не белгілі, ал не — жоқ
Тамбаның туған күні нақты белгісіз, ал оның ұрпақтарының шежіресі әулеттің алғашқы атасының есімінде де алшақтайды. Дереккөздер оның иелігі деп атайтын қамал-үй-жайды бүгін қазіргі Ига қаласының маңындағы қалашық түрінде табуға болады; Тамбаның шынайы жеке есімін дереккөздер 正西 деп береді, бірақ бұл есімнің оқылуын келтірмейді.
1581 жылғы соғыстағы Касивара қамалының қорғанысы
XVII ғасырда жазылған «Иранки» әскери шежіресі Тамбаны 1579 жылы Ода Нобукацу әскербасыларының тау асуындағы шабуылын тойтарған Ига жауынгерлерінің қатарында атайды. 1581 жылы, екінші Тэнсё-Ига соғысында, сол шежіре оны соғыс қимылдарының соңына дейін төтеп берген соңғы бекініс — Касивара қамалын қорғаушылардың қатарында санайды. Сол жолдар бойынша, Тамба қолына садақ ұстап ерлікпен шайқасқан.
Капитуляциядан кейін оған не болды
Шежіре оның ізін Касивара қорғанысында үзеді. Әулет аңызы бойынша, Тамба аман қалып, кейін Синдзаэмон есімімен үйіне оралып, 1640 жылы 85 жасында қайтыс болды, ал оның ұрпақтары Яматодағы атамекен жерінде қалып, сонда ауыл старшындары болды. Бұл оқиғаның басқа растауы жоқ, сондықтан бұл — факт емес, нұсқа.
Момоти Сандаю және Исикава Гоэмонның ұстазы
«Момоти Сандаю» есімімен Тамбаны шын есімінен гөрі жиі есте сақтайды: оны осылай шытырман оқиғалы кітаптарда және сахнада атайды, ал оның дәуіріндегі құжаттарда бұл есім мүлде кездеспейді. Нұсқалардың бірі Сандаюды Тамбаның немересімен байланыстырады, ол атасының есімі мен ісін мұра еткен болуы мүмкін; дәлелдері әлдеқайда аз екіншісі Сандаю мен Тамбаның өзін әртүрлі есімдердегі бір адам деп санайды.
Шәкірт-қарақшы туралы аңыз
Танымал сюжет Момоти Сандаюды 1594 жылы өлім жазасына кесілген қарақшы Исикава Гоэмонның ниндзюцу ұстазы етеді. Оның дәуіріндегі дереккөздер бұл оқыту туралы ештеңе білмейді: байланыс XVIII–XIX ғасырлардағы кабуки мен шытырман оқиғалы әдебиетте, ұстаз бен шәкірттің болжамды кездесуінен екі ғасыр өткен соң туған.
Үшінші нұсқа да бар: Фудзибаяси Нагато, солтүстік Иганың басшысы, және Момотидің біреуі — дереккөздер біресе Тамба, біресе Сандаю дейді — шын мәнінде бір адам болуы мүмкін. Оның пайдасына дәлел — әртүрлі ғибадатханалардағы екеуінің қабір тастарындағы дерлік бірдей қайтыс болғаннан кейінгі буддалық есімдер. Фудзибаяси туралы құжаттардың аздығынан бұл нұсқа мойындалған факт емес, болжам болып қала береді.
Момоти тегіндегі және қарапайым сөздердегі 百 белгісі
百 — значение: жүз, көптік — онъёми: ヒャク、ビャク — кунъёми: もも — 6 штрих(ов). 百 — Момоти (百地) тегінің бірінші белгісі: «жүз», ал ауыспалы мағынада — «көптік». Екінші белгі, 地, «жер» дегенді білдіреді; бірге алғанда тегінің болжамды түсіндірмесі — «көпжерлі», бірақ бұл қатаң этимология емес.
百地 ももち деп оқылады: мұндағы 百 белгісі ескі жапондық もも оқылымын алып жүр — «жүз», «көптік». Қарапайым сөздерде ол қытай үлгісі бойынша ヒャク болып дыбысталады, мысалы 百円 «жүз иен» және 百科事典 «энциклопедия», сөзбе-сөз «жүз білім бөлімінің жинағы».
«Момо» — «жүз» белгісінің сирек оқылымы
もも оқылымы негізінен Момоти сияқты ескі тегілер мен топонимдерде сақталған, ал қазіргі сөйлеуде жалқы есімдерден тыс жерде дерлік кездеспейді. Есімнің екінші элементі, «Тамба» (丹波), — тегінің бөлігі емес, Тамба провинциясының атауы; сол дәуірдегі самурайлар оны өз есіміне құрметті атақ ретінде жиі қосатын, бірақ бұл сол жерге нақты билікті білдірмейтін.
| Жапонша | Оқылуы | Аудармасы |
|---|---|---|
| 百地丹波 | Momochi Tanba · Momochi Tanba | Толық есімі |
| 百地 | Momochi · Momochi | Тегі — «жүз» қосу «жер» |
| 丹波 | Tanba · Tanba | Тамба провинциясы — есімдегі құрметті атақ ретінде |
| 百 | momo · momo | Ескі жапондық оқылымдағы «жүз» — Момоти тегіндегідей |
| 百円 | hyakuen · hyakuen | Жүз иен — сол белгісі бар қарапайым сөз |
| 百科事典 | hyakka jiten · hyakka jiten | Энциклопедия |
百 белгісін бағыттаушы сызықтар бойынша жазыңыз — Момоти тегінің бірінші белгісі және «жүз» сөзі.
Жиі қойылатын сұрақтар
- Момоти Тамба кім?
- Момоти Тамба — XVI ғасырдың соңындағы Ига провинциясының жауынгері, оны Хаттори мен Фудзибаясимен қатар осы жердің «үш жоғарғы үйінің» бірі деп атайды. Ол туралы сенімді мәлімет аз: есімі 1579 жылғы монастырь күнделігінде және 1581 жылы Касивара қамалын қорғау туралы әскери шежіреде кездеседі.
- Момоти Тамба мен Момоти Сандаю — бір адам ба?
- Дереккөздер алшақтайды. Құжаттар мен шежірелер тек Тамба есімін біледі; «Момоти Сандаю» — шытырман оқиғалы әдебиеттен шыққан кейінгі есім, ал нұсқалардың бірі Сандаюды атасының ісін мұра еткен немересі етеді, басқа есімдегі Тамбаның өзін емес.
- Момоти Тамба Нобунагамен соғыс кезінде не істеді?
- «Иранки» әскери шежіресі бойынша, 1579 жылы ол Ода Нобукацу әскербасыларының шабуылын тойтаруға қатысты, ал 1581 жылы, екінші Тэнсё-Ига соғысында, Касивара қамалын — соғыс қимылдарының соңына дейін төтеп берген Иганың соңғы бекінісін қорғады.
- Ол Исикава Гоэмонды оқытты деген рас па?
- Бұл — XVIII–XIX ғасырлардағы кабуки мен шытырман оқиғалы кітаптардан шыққан аңыз, оның дәуіріндегі дереккөздермен расталған факт емес. Бұл сюжеттерде қарақшы Исикава Гоэмонның ұстазы ретінде Момоти Сандаю аталады — Тамбамен тек болжамды түрде байланысты кейінгі есім.
- Оның есіміндегі «Тамба» нені білдіреді?
- Тамба (丹波) — тегі де, жеке есімі де емес, Сэнгоку дәуіріндегі самурайлар өз есіміне құрметті атақ ретінде жиі қосатын провинцияның атауы. Ол сол жерге нақты билікті білдірмеген — осы тәсілді, мысалы, Фудзибаяси Нагато «Нагато» сөзімен қолданған.
- «Момоти Тамба» иероглифтермен қалай жазылады?
- 百地丹波, ももちたんば деп оқылады. 百地 (Момоти) — «жүз» және «жер» белгілерінен тұратын тегі, 丹波 (Тамба) — Тамба провинциясының атауы бойынша құрметті атақ, ал рулық есімнің бөлігі емес.
Дереккөздер
Жаңартылды: 2026-09-15