Норэн: кіреберістегі перде, ол мекеменің ашық екенін білдіреді
Норэн (暖簾) — дүкеннің, идзакаяның немесе моншаның есік саңылауына ілінетін, төменгі жағы жолақтарға тілінген матадан жасалған перде: ілулі тұрса — мекеме ашық, ілгектен алынса — жабық. Атауы 暖 «жылы» және 簾 «бамбук перде» иероглифтерінен құралған, ал бірінші таңба өзі үшін сирек кездесетін ескі қытай оқылымымен оқылады. Сол сөзбен дүкеннің абыройлы атын да атайды: 暖簾分け — шәкірт ұстазының атымен өз ісін ашқанда.
Норэн қарапайым перде сияқты көрінеді, бірақ жапон тұрмысында ол бүкіл мекеменің беделінің синонимі де, тек қасбеттің әшекейі емес. Норэн дүкендерден басқа қайда ілінетінін, осы сөзбен келетін тіркестердің мағынасын және неге пердені бір кездері «жылы» деп атағанын, ол көшеде ілулі тұрса да, қарастырайық.
Норэн деген не: жолақтарға тілінген мата
Норэн (暖簾) — тығыз матадан жасалған, төменгі жағы жолақтарға тілінген, таяқшаға немесе шыбыққа ілінетін перде. Норэн сыртта ілулі тұрса — мекеме келушілерге ашық, ілгектен алынып, ішке жиналса — жабық, және бұл қарапайым белгілеу жүйесі «ашық» деген жеке тақтайшасыз-ақ жұмыс істейді.
Норэн дүкендерден басқа қайда ілінеді
Норэн идзакаяның, дүкеннің, моншаның, рёканның кіреберісінде, кейде қарапайым үйдің бөлмелері арасындағы саңылауда да кездеседі — жылылық немесе жайлылық үшін, ешқандай сауда қызметінсіз. Моншада ерлер мен әйелдер бөлімінің кіреберісіндегі түрлі-түсті норэн жазумен немесе түсімен ажыратылады, алайда барлық мекемелер үшін бірыңғай міндетті түс стандарты жоқ.
暖簾分け және норэнмен келетін басқа тіркестер
Норэн ауыспалы мағынада бүкіл істің аты мен беделін білдіреді, тек кіреберістегі пердені емес. 暖簾分け (норэн-вакэ) — шәкірт көп жыл қызмет еткеннен кейін ұстазының атымен және батасымен өз мекемесін ашып, оның беделін жалғастыратын әдет. 暖簾を下ろす (норэн о оросу), сөзбе-сөз «норэнді түсіру», істі мүлдем жабу дегенді білдіреді.
«Норэнді қолмен итеру» — пайдасыз әңгіме туралы
暖簾に腕押し (норэн ни удэоси) мақалы, сөзбе-сөз «норэнді қолмен итеру», пайдасыз күш-жігерді сипаттайды: мата жай ғана шайқалып, ешқандай қарсылық көрсетпей орнына қайтады. Бұл әңгімелесушіден ешқандай жауап алу мүмкін емес сөйлесу туралы айтылады.
暖 — ерекше оқылымы бар жылы таңба
暖 — значение: жылы, жылыту(ся) — онъёми: ダン、ノン — кунъёми: あたた.か、あたた.かい、あたた.まる、あたた.める — 13 штрих(ов). 暖 — «жылы»: саңылаудағы перде бөлменің жылуын сақтайтын, сондықтан бүкіл заттың аты — «жылы перде».
Таңбаның қарапайым он оқылымдары — «дан», кун оқылымдары — «атата.кай», «жылы», «атата.мару» және «атата.мэру», «жылыну» және «жылыту». Бірақ «норэн» сөзінде 暖 таңбасы өзі үшін сирек кездесетін ескі қытай оқылымы «нон» болып оқылады, ол уақыт өте «но»-ға айналған. Бұл тіркес дзэн монастырьлерінен шыққан: онда матамен бамбук пердені жапқан, ал қос таңбаның қытай оқылымы біртіндеп тұрмыстық «норэн»-ге айналған.
Екінші таңба — перде, ал перде емес
Сөздің екінші иероглифі, 簾, өз алдына «бамбук перде» дегенді білдіреді және «рэн» болып оқылады — оқылымның бұл бөлігі қарапайым күйінде қалған. 暖房 (дамбо) «жылыту» және 温暖 (ондан) «жылы, климат туралы» сөздері сол 暖 таңбасының әдеттегі оқылымдарын көрсетеді, ешқандай сирексіз.
| Жапонша | Оқылуы | Аудармасы |
|---|---|---|
| 暖簾 | noren · noren | Норэн |
| 暖房 | danbō · danbō | Жылыту |
| 温暖 | ondan · ondan | Жылы, климат туралы |
Жиі қойылатын сұрақтар
- Норэн деген не?
- Норэн — тығыз матадан жасалған, төменгі жағы жолақтарға тілінген, дүкеннің, идзакаяның немесе моншаның есік саңылауына ілінетін перде. Ол күн мен шаңнан қорғайды және мекеменің ашық немесе жабық екенін білдіретін қарапайым белгі қызметін атқарады.
- Норэн арқылы мекеменің ашық екенін қалай білуге болады?
- Егер норэн кіреберістің сыртында ілулі тұрса — мекеме жұмыс істеп, келушілерді күтіп тұр, ал егер ол ілгектен алынып, ішке жиналса — бүгінге жабық деген сөз. Бұл белгілеу тәсілі жеке тақтайшасыз-ақ жұмыс істейді.
- «Норэн вакэ» деген не?
- 暖簾分け — шәкірт көп жыл қызмет еткеннен кейін ұстазының атымен өз мекемесін ашып, оның беделін жалғастыратын әдет. Бұл бір мезгілде құрмет те, жауапкершілік те: жаңа істің аты ескіге деген сенімге құрылады.
- Неге перде «жылы» деп аталады?
- Сөздің бірінші таңбасы, 暖, «жылы» дегенді білдіреді: саңылаудағы мұндай перде тарихи түрде бөлмені желден қорғап, іштегі жылуды сақтаған. «Норэн» оқылымы осы таңбаның сирек кездесетін ескі қытай оқылымынан бастау алады, ол уақыт өте қазіргі дыбысталуға өзгерген.
Дереккөздер
Жаңартылды: 2026-09-21