Bakumatsu — Tokugawa şogunluğunun çöküşü: yıllar, olaylar, kişiler
Bakumatsu, resmî bir dönem adı değil, Tokugawa şogunluğunun son yılları için tarihçilerin kullandığı bir terimdir. Başlangıcı genellikle 1853'te Matthew Perry'nin filosunun gelişiyle sayılır; sonu ise yazara göre 1867, 1868 veya 1869 olarak farklı verilir. Bu yıllarda ülke kapalı limanlardan Boshin Savaşı'na ve Meiji Restorasyonu'na uzanan bir yol kat etti.
"Bakumatsu" sözcüğünün kesin sınırları ve onu başlatan bir imparatorluk fermanı yoktur — bu, şogunun iktidarının son on beş yılına sonradan verilen bir addır. Terimin nereden geldiğini, dönemin "imparatora saygı, barbarları kov" ve "saray ile bakufu ittifakı" sloganlarını ve bakumatsu'ya kendi yüzünü veren shishi, yani "yüce gayeli insanlar"ın kim olduğunu inceliyoruz.
Bakumatsu hangi yıllara denir
Bakumatsu (幕末, kelime anlamıyla "bakufu'nun sonu") kendine ait bir dönem adı olan resmî bir çağ değildi — bu, Tokugawa şogunluğunun son yılları için tarihçilerin kullandığı bir terimdir. Başlangıcı genellikle 8 Temmuz 1853'te Commodore Perry'nin filosunun Uraga'ya demir attığı tarihten sayılır. Sonu ise farklı şekillerde belirlenir: bazı yazarlar 3 Ocak 1868 tarihli restorasyon fermanını sınır kabul eder, bazıları ise 1869'da Boshin Savaşı'nın sonunu. Bakumatsu döneminin bittiği tek bir tarih yoktur.
| Yıl | Olay |
|---|---|
| 1853 | 8 Temmuz — Commodore Perry'nin filosu Uraga'da; bakumatsu'nun başlangıcı genellikle bu tarihten sayılır |
| 1854 | Kanagawa Antlaşması, Amerikan gemilerine Shimoda ve Hakodate limanlarını açar |
| 1858 | Batılı güçlerle "eşitsiz" Ansei antlaşmaları; Ansei tasfiyeleri başlar |
| 1860 | 24 Mart — Sakurada Kapısı önünde tairo Ii Naosuke öldürülür |
| 1862–1864 | Kyoto'da tentchū (天誅, "gökten ceza") sloganıyla siyasi suikastlar dalgası |
| 1863 | Kiyokawa Hachirō'nun ronin birliği Kyoto'ya gelir; Mibu'da kalanlar Shinsengumi'nin çekirdeğini oluşturur |
| 1866 | 7 Mart — Sakamoto Ryōma'nın aracılığıyla Satsuma ve Chōshū ittifakı |
| 1867 | 9 Kasım — Şogun Yoshinobu iktidarı geri verme dilekçesini sunar; 10 Aralık'ta Sakamoto Ryōma öldürülür |
| 1868 | 3 Ocak — imparatorluk yönetiminin restorasyonu fermanı; en yaygın görüşe göre bakumatsu'nun sonu |
Bakumatsu'nun Meiji döneminden farkı
1853'e kadarki Edo dönemi kapalı limanların ve değişmeyen sınıfların zamanıydı; 1868'den sonraki Meiji dönemi ise yukarıdan reformların zamanıydı. Bakumatsu, ikisi arasındaki kırılma yıllarıdır: ülke yabancı güçlere açıldı ama hâlâ eski sınıf kurallarına göre yaşıyordu ve şogunun iktidarı, yerine bir alternatif bulunmasından daha hızlı zayıflıyordu.
幕末 sözcüğünün çözümü: bir çağ değil, tarihçilerin terimi
幕末 ばくまつ (bakumatsu) diye okunur ve iki kanjiden oluşur: 幕 — "çadır, karargâh", 幕府 (bakufu, "şogun hükümeti") sözcüğündekiyle aynı; ve 末 — "son". Kelime anlamıyla "bakufu'nun sonu". Sözcük döneme gelecekten bakar: bu yıllara "son" demek ancak şogunluk gerçekten yıkıldıktan sonra mümkün oldu.
末 — значение: son, uç, sınır, son dönem — онъёми: マツ、バツ — кунъёми: すえ、うら、うれ — 5 штрих(ов). 末 — "son, uç": 5 çizgi, N3 seviyesi. 幕末 ("bakufu'nun sonu") ve 週末 (shūmatsu, "hafta sonu") sözcüklerindeki ikinci kanji.
| Japonca | Okunuş | Çeviri |
|---|---|---|
| 幕末 | Bakumatsu · Bakumatsu | Dönemin adı — "bakufu'nun sonu" |
| 尊王攘夷 | sonnō jōi · sonnō jōi | "İmparatora saygı, barbarları kov" — dönemin ana sloganı |
| 公武合体 | kōbu gattai · kōbu gattai | "Saray ile bakufu ittifakı" — kopuş yerine uzlaşma siyaseti |
| 志士 | shishi · shishi | "Yüce gayeli insanlar" — sonnō jōi aktivistleri |
| 週末 | shūmatsu · shūmatsu | Hafta sonu — bakumatsu'dakiyle aynı 末 kanjisi |
末 kanjisini kılavuz çizgiler üzerinde yazın — 幕末'deki ikinci kanji, "bakufu'nun sonu".
Shishi ve dönemin sloganları
Sonnō jōi'nin radikal taraftarlarına shishi (志士) — "yüce gayeli insanlar" denirdi: çoğunlukla Chōshū, Satsuma ve Tosa'dan alt rütbeli, yoksul samuraylardı; onlar için sonnō jōi sadece bir söz değil, bir eylem programıydı. Onlara karşı kōbu gattai (公武合体) yanlıları vardı — saray ile bakufu arasında, sistemi devrimci biçimde yıkmadan uzlaşma.
Anime ve oyunlarda bakumatsu
- "Bakumatsu Kikansetsu Irohanihoheto" (幕末機関説 いろはにほへと, 2006) — Sunrise stüdyosunun özgün anime dizisi: Boshin Savaşı fonunda geçen, eser peşinde koşulan fantastik bir hikâye; adı doğrudan "bakumatsu" sözcüğünü içerir.
- "Bakumatsu Roman: Gekka no Kenshi" (幕末浪漫 月華の剣士, SNK, 1997) — arcade ve Neo Geo için dövüş oyunu: bakumatsu dönemi kılıç ustaları birbirleriyle savaşır; adı kelime anlamıyla "Bakumatsu Romantizmi: Ay Işığı Kılıç Ustaları" demektir.
Ekranda bakumatsu'yu hangi ayrıntılardan tanırsınız
Ekranda bakumatsu neredeyse her zaman kadrajdaki dönem karışımından tanınır: samuray kılıçları Batı tarzı revolverler ve toplarla yan yana durur, kimono Avrupa askerî üniformasıyla. Hikâyede ise neredeyse kaçınılmaz olarak bir taraf seçimi belirir — şogunluk mu, imparator mu. Bakumatsu'yu Meiji döneminden ayıran ayrıntılar şunlardır: demiryolları ve parlamento henüz yoktur; Avrupa üniforması ve tüfekler zırhların yerini daha yeni almaya başlamıştır.
Sık sorulan sorular
- Bakumatsu hangi yıllara denir?
- En sık sınır olarak 1853 — Perry filosunun gelişi — ve 1868 — imparatorluk yönetiminin restorasyonu fermanının çıkarıldığı yıl — verilir. Ancak tek bir bitiş tarihi yoktur: bazı yazarlar bakumatsu'yu 1869'da Boshin Savaşı'nın sonuna kadar uzatır, çünkü şogunluğa karşı silahlı direniş bir buçuk yıl daha sürdü.
- Bakumatsu dönemi ne kadar sürdü?
- Hangi yılın son sayıldığına bağlı olarak 14 ila 16 yıl — 1867, 1868 veya 1869. 幕末 sözcüğü, Meiji gibi dönem adları gibi sabit süreli bir çağı belirtmez: bu, şogunluk iktidarının en son ve en çalkantılı yılları için kullanılan tarihsel bir terimdir.
- Bakumatsu döneminde neler oldu?
- Japonya Batılı güçlerin baskısıyla limanlarını açtı, eşitsiz antlaşmalar imzaladı ve 1862–1864 yıllarında Kyoto'da bir siyasi suikastlar dalgası yaşadı. Ülke, sonnō jōi (尊王攘夷) sloganı altında şogunluk yanlıları ve imparator yanlıları olarak bölündü; her şey Boshin Savaşı ve Meiji Restorasyonu ile sona erdi.
- "Bakumatsu" kanjilerle nasıl yazılır?
- Kanjilerle 幕末: 幕 — "çadır, karargâh", 幕府 (bakufu, "şogun hükümeti") sözcüğündekiyle aynı kanji; ve 末 — "son". Sözcüğün kelime anlamı "bakufu'nun sonu"dur: restorasyondan sonra şogun iktidarının son yıllarına bu ad verildi.
- Bakumatsu döneminde shishi kimlerdi?
- Shishi (志士, "yüce gayeli insanlar") — çoğunlukla Chōshū, Satsuma ve Tosa'dan alt rütbeli genç samuraylardı; yabancıların derhal kovulmasını ve iktidarın imparatora geri verilmesini istiyorlardı. Bir kısmı 1862–1864 yıllarında Kyoto'da tentchū (天誅, "gökten ceza") sloganıyla siyasi suikastlara katıldı.
- Hangi anime ve oyunlar "bakumatsu" adını taşır?
- Adında doğrudan bakumatsu geçen yapımlar: Boshin Savaşı fonunda eser peşinde koşulan "Bakumatsu Kikansetsu Irohanihoheto" (2006) anime dizisi ve arcade ile Neo Geo için SNK'nın dövüş oyunu serisi "Bakumatsu Roman: Gekka no Kenshi" (1997).
Kaynaklar
Güncellendi: 2026-09-13