Kamakura davri — qachon boʻlgan va nima bilan mashhur
Kamakura davri — Yaponiyaning birinchi shogunati davri: 1185-yildan (Taira urugʻi tor-mor etilgan) yoki 1192-yildan (Minamoto-no Yoritomo sey-i tayshogun unvonini olgan) 1333-yilgacha. Mamlakatni shogunlar nomidan Xodzyo urugʻidan chiqqan regentlar — shikkenlar boshqargan, eng katta sinov esa ikki moʻgʻul bosqini boʻldi — 1274 va 1281-yillarda, ikkalasi ham kamikadze deb atalgan boʻronlar tufayli barbod boʻldi.
Kamakura davrining boshlanish sanasi boʻyicha ham yakdil fikr yoʻq — tarixchilar qaysi narsani boshlanish nuqtasi deb hisoblashni bahslashadi: harbiy gʻalabatni yoki rasmiy unvonni. Ammo mohiyati boʻyicha kelishuv yetarli: hokimiyat birinchi marta yapon tarixida saroy zodagonlaridan harbiy tabaqaga oʻtdi va endi qaytmadi. 1185 va 1192-yillarda nima boʻlganini, shikkenlar kimligini va bu yerda ikki moʻgʻul bosqinining qanday aloqasi borligini koʻrib chiqamiz.
Kamakura davri qachon boʻlgan va qancha davom etgan
Kamakura davri 1185-yilda, Minamoto-no Yoritomo Taira urugʻini tor-mor etib, imperator saroyidan butun mamlakat boʻylab oʻz vakillarini tayinlash huquqini olganida boshlandi — viloyatlarda syugo (守護) va mulklarda dzito (地頭). Baʼzi tarixchilar hisobni 1192-yildan boshlaydilar, oʻshanda Yoritomo rasman sey-i tayshogun («varvarlarni boʻysundiruvchi buyuk sarkarda») unvonini olgan — keyinchalik mamlakatning barcha shogunlari egallagan unvon. Ikkala sana ham oʻzicha toʻgʻri: 1185-yil — harbiy hokimiyat amalda shakllangan payt, 1192-yil — u rasmiy nom olgan payt. Davr 1333-yilda imperator Go-Daygo qoʻshinlarining zarbalari ostida shogunat qulashi bilan tugadi.
| Yil | Voqea |
|---|---|
| 1185 | Minamoto-no Yoritomo Taira urugʻini tor-mor etadi va mamlakat boʻylab syugo va dzito tayinlash huquqini oladi |
| 1192 | Yoritomo rasman sey-i tayshogun unvonini oladi |
| 1203 | Xodzyo Tokimasa birinchi shikken — shogun huzuridagi regent boʻladi |
| 1274 | Birinchi moʻgʻul bosqini: Xubilayxon floti boʻrondan keyin chekinadi |
| 1281 | Ikkinchi moʻgʻul bosqini: flot kamikadze deb atalgan tayfun tomonidan tor-mor etiladi |
| 1333 | Imperator Go-Daygo qoʻshinlarining zarbalari ostida Kamakura shogunati qulaydi |
Kamakura davri qoʻshni davrlardan nimasi bilan farq qilgan
Oldingi Heian davridan Kamakura davri harbiy hukumatning oʻzi bilan farq qiladi: hokimiyat birinchi marta Kioto saroy aristokratiyasidan harbiy xonadonga oʻtdi. Shogun va uning regentlari alohida shahar Kamakuradan boshqarib, imperatorni poytaxtda sof tantanali shaxs qilib qoldirdilar. Keyingi Muromachi davridan u markazlashtirish darajasi bilan farq qiladi — Xodzyo shikkenlari viloyatlarni keyinchalik zaiflashgan Ashikaga shogunatiga qaraganda qattiqroq nazorat qildilar. Davrning yana bir belgisi — nafaqat zodagonlarga qaratilgan yangi buddizm maktablari: dzen (Rindzay va Soto maktablari), Sof Yer taʼlimoti va Nitiren taʼlimoti bu asrlarda barcha tabaqalarga tarqaldi.
Nomi va ierogliflari: 鎌倉時代
鎌倉時代 かまくらじだい deb oʻqiladi. Nom urugʻ yoki voqea nomidan emas, balki Minamoto-no Yoritomo oʻz qarorgohini joylashtirgan Kamakura shahri nomidan olingan: 鎌 «oʻroq», 倉 «ombor, omborxona», 時代 «davr». Birinchi ikki belgi birikmasi, ehtimol, shunchaki joyning eski nomiga borib taqaladi, uning aniq kelib chiqishi aniqlanmagan.
鎌 — значение: oʻroq — онъёми: レン、ケン — кунъёми: かま — 18 штрих(ов). 鎌 — «oʻroq»: 18 chiziq, N1 darajasidagi belgi, hatto yaponlarning oʻzlari uchun ham bu toponimdan tashqarida kam uchraydi. Deyarli faqat 鎌倉 (Kamakura) va 鎌倉時代 (Kamakura davri) da uchraydi.
| Yaponcha | O'qilishi | Tarjimasi |
|---|---|---|
| 鎌倉時代 | Kamakura jidai · Kamakura jidai | Kamakura davri |
| 幕府 | bakufu · bakufu | Shogunat, harbiy hukumat |
| 執権 | shikken · shikken | Xodzyo urugʻidan shogun huzuridagi regent |
| 守護 | shugo · shugo | Viloyatning harbiy noibi |
| 神風 | kamikaze · kamikaze | Ilohiy shamol — moʻgʻul bosqinlarini barbod qilgan tayfun |
| 禅 | zen · zen | Dzen — bu davrda tarqalgan buddizm maktabi |
鎌 ni yoʻnaltiruvchi chiziqlar boʻylab yozing — Kamakura shahri va davri nomidagi «oʻroq» belgisi.
Nega hukmronlik devizlari tez-tez oʻzgargan
Kamakura davrida hukmronlik devizi (年号) hali imperator almashinuviga qatʼiy bogʻlanmagan edi. Uni tabiiy ofatlar, kutilayotgan baxtsizliklar yoki shunchaki «omadni yangilash» uchun oʻzgartirar edilar — baʼzan bir hukmdor davrida bir necha marta. Hozirgi «bir imperator — bir davr» qoidasi faqat 1868-yilda, Meiji davri boshlanishi bilan kiritilgan; bundan oldin yil nomi taxtdagi hukmdor almashmasdan ham oʻzgarishi mumkin edi.
Qaysi anime va oʻyinlar Kamakura davrida boʻlib oʻtadi
- Angolmois: Record of Mongol Invasion (2018) — 1274-yilda Tsusima orolini himoya qilish, birinchi moʻgʻul bosqini haqidagi manga va anime.
- «Qochqin samuray» (逃げ上手の若君, 2024, CloverWorks studiyasi) — Kamakuraning soʻnggi hukmdorlarining vorisi Xodzyo Tokiyuki haqida, u davr oxirida Ashikaga Takaudzi qoʻshinlaridan qochadi.
- Ghost of Tsushima (2020, Sucker Punch Productions) — Angolmois bilan bir xil 1274-yil bosqini haqidagi oʻyin, faqat xayoliy bosh qahramon bilan.
Ekranda Kamakurani qaysi detallardan tanish mumkin
Ekranda Kamakura davri bir necha belgi bilan namoyon boʻladi. Bu tetsuhau portlovchi bombalari va qoʻshma kamonlari boʻlgan moʻgʻul jangchilari va o-yoroy yapon zirhlari — hali ogʻir, keyingi asrlardagi ommaviy piyoda qoʻshin uchun emas, balki kamonchining otliq jangi uchun moʻljallangan. Yana bir belgi — Sengoku davridagi kabi mustaqil klanlar urushi emas, balki bir samuray urugʻi, Xodzyo yoki Minamoto ichidagi boʻlinish haqidagi syujetlar.
Tez-tez so'raladigan savollar
- Kamakura davri qachon boʻlgan?
- 1185 yoki 1192-yil — tarixchilar kelishmaydi. 1185-yilda Minamoto-no Yoritomo Taira urugʻini tor-mor etib, mamlakat boʻylab noiblar tayinlash huquqini oldi, 1192-yilda — rasmiy sey-i tayshogun unvonini. Davr 1333-yilda shogunat qulashi bilan tugadi.
- Kamakura davri qancha davom etgan?
- 141 yildan 148 yilgacha — boshlanish nuqtasi sifatida qaysi sana hisoblanishiga qarab, 1185 yoki 1192-yil. Ikkala versiyada ham oxiri 1333-yil: imperator Go-Daygo qoʻshinlarining zarbalari ostida shogunat qulashi.
- Kamakura davrida kim hukmronlik qilgan?
- Rasmiy ravishda — Minamoto urugʻidan chiqqan shogunlar, 1203-yildan esa haqiqiy hokimiyatni Xodzyo urugʻidan chiqqan regentlar — shikkenlar ushlab turdilar, ular tobora nominal shogunlar nomidan boshqardilar. Kiotodagi imperator saroyi haqiqiy hokimiyatsiz marosim markazi boʻlib qoldi.
- Moʻgʻul bosqinlari paytida nima boʻlgan?
- 1274 va 1281-yillarda Xubilayxon floti ikki marta Kyusyu oroliga chiqishga urindi va ikkala marta ham yaponlar kamikadze — «ilohiy shamol» deb atagan toʻsatdan tayfunlar tomonidan tor-mor etildi. Gʻalaba qimmatga tushdi: mudofaa Kamakura shogunati xazinasini holdan toydirdi.
- «Kamakura davri» ierogliflar bilan qanday yoziladi?
- 鎌倉時代, かまくらじだい deb oʻqiladi: 鎌倉 — shogun qarorgohi joylashgan shahar nomi, 時代 — «davr». 鎌 («oʻroq») ieroglifi deyarli faqat shu toponimda uchraydi.
- Qaysi anime va oʻyinlar Kamakura davrini koʻrsatadi?
- Angolmois manga va anime hamda Ghost of Tsushima oʻyini 1274-yilda Tsusima oroliga moʻgʻul bosqinini koʻrsatadi. «Qochqin samuray» anime esa davr oxirida, shogunat va Xodzyo urugʻining qulashi atrofida kechadi.
Manbalar
Yangilangan: 2026-09-11