Onmyoji — kim u va in-yan idorasi nima bilan shug'ullangan
Onmyoji (陰陽師) — o'rta asr Yaponiyasining davlat amaldori, «in va yan ustasi», u fol ochgan, taqvim tuzgan, osmonni kuzatgan va saroy Onmyo-ryo idorasida vaqt hisobini yuritgan. Yapon izohli lug'ati uni neytral tarzda — folbin, jodugar emas — deb ta'riflaydi: onmyodo tizimi in-yan va besh unsur haqidagi xitoy ta'limotlaridan o'sib chiqqan, ammo saroyning amaliy vazifalariga xizmat qilgan.
Bu so'z zamonaviy pop-madaniyat tufayli sehr va jinlar bilan mustahkam bog'langan, ammo onmyoji lavozimi haqiqatda mavjud bo'lgan — shtat jadvali, imtihonlar va saroy darajasi bilan. Keling, bu odamlar aslida nima bilan shug'ullanganini va sehrgar obrazi qayerdan kelganini aniqlaymiz.
«Onmyoji» so'zi nimani anglatadi
陰陽師 陰陽 «in-yan» va 師 «usta, murabbiy» qismlaridan tashkil topgan — «in va yan ustasi». Standart o'qilishi — おんみょうじ (onmyoji), kamroq uchraydigan おんようじ (on'yōji) varianti xuddi shu so'zning qadimroq talaffuzini aks ettiradi. Yapon izohli lug'ati neytral ta'rif beradi — «folbin», «jodugar» yoki «sehrgar» emas.
| Yaponcha | O'qilishi | Tarjimasi |
|---|---|---|
| 陰陽師 | onmyōji · onmyōji | Saroyda davlat folbini va astrologi |
| 陰陽道 | onmyōdō · onmyōdō | In-yan va besh unsunga asoslangan yapon fol ochish tizimi |
| 安倍晴明 | Abe no Seimei · Abe no Seimei | Yaponiya tarixidagi eng mashhur onmyoji |
Folbin, astronom yoki jodugar
Zamonaviy pop-madaniyatda onmyoji deyarli superqahramon — sehrlar va xizmatkor ruhlar shikigami yordamida jinlar bilan kurashadi. Tarixan u davlat amaldori edi: imtihon, shtat lavozimi, saroy darajasi. Vazifasi fantaziyadagi sehrgar emas, balki astronom-astrolog va taqvim saqlovchisiga yaqinroq.
Onmyo-ryo idorasi nima bilan shug'ullangan
- Fol ochish (占い) — saroy uchun qulay va noqulay kunlar, yo'nalishlar va alomatlarni aniqlash.
- Taqvim tuzish (暦) — butun mamlakat uchun yagona davlat taqvimi.
- Osmonni kuzatish (天文) — yoritqichlar harakati, tutilishlar va alomat sifatida talqin qilingan boshqa hodisalarni kuzatish.
- Vaqt hisobi — idora saroyda soatlarni hisoblab, ular haqida xabar bergan.
- Onmyo-ryo idorasi Nakatsukasa-sho saroy vazirligi tarkibiga kirgan — ya'ni alohida sehrgarlar kastasi emas, oddiy davlat apparatining bir qismi edi.
Nega bu yashirin hunar emas, davlat lavozimi edi
Onmyoji xuddi boshqa saroy amaldorlari kabi daraja, maosh va lavozim yo'riqnomasini olgan. Kasb atrofidagi yashirin halo — idoraning o'zi nihoyatda rasmiy bo'lganiga qaraganda ancha keyingi afsonalar va badiiy hikoyalar natijasidir.
陰 — soya va «in» belgisi
陰 阝(阜) «tepalik» radikali va «bulut» elementini o'z ichiga olgan 侌 fonetikasidan tashkil topgan — so'zma-so'z «tepalikning bulut bilan soyali tomoni», quyosh nuri tushmaydigan tomoni. Bu yerdan ko'chma ma'no ham kelib chiqadi — «in», qorong'i, yashirin boshlanish, xuddi shu tepalikning yoritilgan tomoni 陽 «yan»ga qarama-qarshi.
陰 — значение: soya, in, soyali tomon — онъёми: イン — кунъёми: かげ、かげ.る — 11 штрих(ов). 陰 — «soya, in»: 11 chiziq, chapda 阝(阜) «tepalik» radikali. Juft belgisi — 陽 «yorug'lik, yan», xuddi shu tepalikning yoritilgan tomoni.
Ko'p uchraydigan xatolar
陰陽師 (kasb, shaxs) va 陰陽道 (tizim, fan) — sinonim emas, ularni hikoyalarda tez-tez aralashtirib yuborishadi. Yana bir chalkashlik: onmyoji bitta tarixiy shaxs ham, yashirin birodarlik ham emas, balki oddiy davlat lavozimi bo'lib, uni asrlar davomida o'nlab amaldorlar egallagan, ulardan bugungi kunda bir-ikkitasining ismi esda qolgan — birinchi navbatda Abe no Seimei.
陰 ni yo'naltiruvchi chiziqlar bo'ylab yozing va chiziqlar tartibini o'rganing.
Tez-tez so'raladigan savollar
- Onmyoji kim?
- O'rta asr Yaponiyasining davlat amaldori, «in va yan ustasi»: fol ochgan, taqvim tuzgan, osmonni kuzatgan va saroy Onmyo-ryo idorasida vaqt hisobini yuritgan. Yapon lug'ati uni neytral tarzda — folbin, jodugar emas — deb ta'riflaydi.
- Onmyoji nima bilan shug'ullangan?
- Onmyo-ryo idorasida xizmat qilgan: fol ochish, davlat taqvimini tuzish, osmon hodisalarini kuzatish va saroyda vaqt hisobi. Bu daraja va maoshga ega rasmiy lavozim edi, yashirin hunar emas.
- Onmyoji va onmyodo — bir xil narsami?
- Yo'q. Onmyodo (陰陽道) — in-yan va besh unsur haqidagi ta'limotga asoslangan fol ochish va alomatlarni talqin qilish tizimining o'zi, onmyoji (陰陽師) esa uni davlat xizmatida amalda qo'llagan shaxs. Tizimni ko'pincha kasb bilan aralashtirib yuborishadi.
- Onmyoji jodugarmi?
- Yapon izohli lug'ati onmyojini neytral tarzda — folbin, jodugar yoki sehrgar emas — deb ta'riflaydi. Jinlar bilan kurashuvchi sehrgar obrazi — tarixiy lavozim emas, ancha keyingi afsonalar va zamonaviy pop-madaniyat natijasidir.
- Tarixdagi eng mashhur onmyoji kim?
- Abe no Seimei (921–1005), Heian davrining saroy onmyojisi, olti imperatorga astronom-astrolog bo'lib xizmat qilgan. Uning tarjimai holi shunchalik ko'p afsonalar bilan o'ralganki, bugungi kunda u egallagan lavozimning o'zidan ancha mashhur.
- Onmyodo tizimi qayerdan kelgan?
- U Yaponiyada saroy fol ochish, taqvim va astronomiya ehtiyojlariga moslashtirilgan in-yan va besh unsur haqidagi xitoy ta'limotlaridan o'sib chiqqan. Yaponiyada onmyodo o'z idorasi — Onmyo-ryo bilan alohida davlat amaliyotiga aylandi.
Manbalar
Yangilangan: 2026-09-10