Yaponchada daryo: 川 (kawa) — yozilishi, oʻqilishi va soʻzlar
Yaponchada daryo — 川 (kawa), uchta chiziq. Belgi — piktogramma: uchta chiziq suv oqadigan oʻzan va qirgʻoqlarni tasvirlaydi. Kun oʻqilishi «kawa» daryo nomlarida va kundalik nutqda eshitiladi, on oʻqilishi «sen» esa 河川 (kasen), «daryo tizimi» kabi atamalarda uchraydi. Familiyalarda xuddi shu belgi koʻpincha jaranglashib «gawa»ga aylanadi: 中川 Nakagawa, 石川 Ishikawa.
川 — yapon yozuvining eng qadimgi belgilaridan biri: u tovushga qarab tanlanmagan, balki suv oqimidan toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchirilgan. U orqali yapon familiyalarining butun bir qatlamini tanish mumkin — Yamakawa (山川), Tagawa (田川), Nakagawa (中川): daryo inson ismining ichida tez-tez uchraydi.
川 belgisi qanday tuzilgan
川 — значение: daryo, oqim — онъёми: セン — кунъёми: かわ — 3 штрих(ов).
Kalit va fonetika oʻrniga uchta chiziq
Aksariyat kanjilarda maʼno kaliti va fonetik qism boʻladi. 川da ular yoʻq — butun belgi oʻzi oʻziga kalit, zamonaviy yozuvgacha deyarli oʻzgarmasdan yetib kelgan kam sonli piktografik ierogliflardan biri. Oʻrta chiziq yon chiziqlardan biroz uzunroq: yozuvda ham, bosmada ham ikki qirgʻoq orasidagi asosiy oʻzan shunday tasvirlanadi. Kun oʻqilishi — «kawa», on oʻqilishi — «sen»: birinchisi nomlar va kundalik soʻzlarda yashaydi, ikkinchisi ikki kanjidan tuzilgan atamalarda.
川 bilan soʻzlar va familiyalarda jaranglanish
| Yaponcha | O'qilishi | Tarjimasi |
|---|---|---|
| 川 | kawa · kawa | Daryo (asosiy soʻz, kun oʻqilishi) |
| 小川 | ogawa · ogawa | Ariq (soʻzma-soʻz «kichik daryo», soʻz ichida jaranglanish) |
| 河川 | kasen · kasen | Daryo tizimi (on oʻqilishi, rasmiy atama) |
| 川岸 | kawagishi · kawagishi | Daryo qirgʻogʻi |
| 中川 | Nakagawa · Nakagawa | «Oʻrta daryo» familiyasi (xuddi shu 川 belgisi «gawa» deb oʻqiladi) |
| 石川 | Ishikawa · Ishikawa | «Tosh daryo» familiyasi (shu nomdagi prefektura ham bor) |
Nega «kawa» «gawa»ga aylanadi
Qoʻshma soʻz oʻrtasida jarangsiz undosh koʻpincha jaranglashadi — bu jarayon rendaku deb ataladi. 川 bilan bu doim sodir boʻladi: 中川 «Nakagawa» deb oʻqiladi, 品川 — «Shinagawa», garchi belgining oʻzi soʻzdan tashqarida «kawa» deb yangrasa ham. Buni qoida deb boʻlmaydi: 石川 «Ishikawa» boʻlib qoladi, 市川 esa — «Ichikawa», jaranglanishni soʻz tarkibiga qarab oldindan aytib boʻlmaydi, familiyalarni yodlashga toʻgʻri keladi. Muhimi boshqa: «kawa» va «gawa» — ikki xil ieroglif emas, balki qoʻshni tovush taʼsiridagi bir oʻqilish.
川 ni oʻzingiz yozib koʻring
Yuqoridan pastga uchta chiziq, eng uzuni — oʻngdagisi.
Tez-tez so'raladigan savollar
- Yaponchada «daryo» qanday boʻladi?
- 川 (kawa). Belgi bor-yoʻgʻi uchta chiziqdan iborat va qirgʻoqlar orasidagi oʻzanni tasvirlaydi — bu maʼno kalitli qoʻshma ieroglif emas, balki piktogramma.
- Nega familiyalarda 川 «kawa» emas, «gawa» deb oʻqiladi?
- Bu rendaku jaranglanishi: qoʻshma soʻz oʻrtasida jarangsiz undosh oldingi tovush taʼsirida yumshaydi. Yamagawa, Nakagawa, Hasegawa — oddiy «kawa» soʻzidagi xuddi shu 川 belgisi, faqat boshqa oʻrinda.
- 河川 soʻzidagi «kawa» «sen»dan nimasi bilan farq qiladi?
- «Kawa» — kun, kelib chiqishi yaponcha oʻqilish, u bilan suhbatda aniq bir daryo nomlanadi. «Sen» — on, ildizi xitoycha oʻqilish, u 河川 «daryo tizimi» yoki 一級河川 «birinchi toifali daryo» kabi rasmiy va ilmiy atamalarda uchraydi.
- Ikkalasi ham «daryo» deb tarjima qilinsa, 川 河dan nimasi bilan farq qiladi?
- 河 — «daryo» maʼnosidagi ikkinchi ieroglif, u ham «kawa» deb oʻqiladi, lekin koʻproq yirik (masalan, Osiyo) daryolarning atoqli nomlarida va 河川敷 «qayir» kabi rasmiy birikmalarda uchraydi. 川 — umumiyroq va tez-tez ishlatiladigan belgi, u birinchi oʻrganiladi.
- Yapon tilini oʻrganishda qaysi daryo nomlarini bilish kerak?
- 信濃川 (Shinano-gawa) — Yaponiyaning eng uzun daryosi, 隅田川 (Sumida-gawa) — Tokio markazidagi daryo, qirgʻoqlaridagi mushakbozlik va sakura bilan mashhur. Ikkala nomda ham 川 oxirida turadi va «gawa» deb oʻqiladi.
Manbalar
Yangilangan: 2026-09-09